અમદાવાદ એરક્રાફ્ટ દુર્ઘટના: ‘કટઓફ કેમ કર્યું?’ – કોકપિટ રેકોર્ડિંગમાં ખુલાસો, સેબોટેજ એંગલ પણ તપાસ હેઠળ

અમદાવાદ, 12 જુલાઈ 2025 – અમદાવાદના સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પરથી લંડન ગેટવિક જવા માટે ટેકઓફ કર્યાના માત્ર 30 સેકન્ડમાં જ એર ઈન્ડિયાની ફ્લાઈટ AI-171 બી.જે. મેડિકલ કોલેજના હોસ્ટેલ વિસ્તારમાં ક્રેશ થતા 241 મુસાફરો અને ક્રૂ મેમ્બર્સ સહિત 270થી વધુ લોકોના મોત થયા. આ દુર્ઘટનામાં ચમત્કારિક રીતે બચનાર એકમાત્ર મુસાફર વિશ્વાશકુમાર રમેશ છે. આજે, દુર્ઘટનાના એક મહિના પછી, એરક્રાફ્ટ એક્સિડેન્ટ ઇન્વેસ્ટિગેશન બ્યુરો (AAIB) દ્વારા પ્રાથમિક રિપોર્ટ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે, જે કેટલાક ચોંકાવનારા ખુલાસાઓ કરે છે.

પ્રાથમિક તપાસના મુખ્ય ખુલાસાઓ: એન્જિન નિષ્ફળતા અને કોકપિટ રહસ્ય

AAIBના પ્રાથમિક રિપોર્ટ મુજબ, ટેકઓફના થોડી જ સેકન્ડમાં વિમાનના બંને એન્જિનના ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વીચો ‘રન’થી ‘કટઓફ’ પોઝિશનમાં ખસી ગયા હતા, જેના કારણે એન્જિનોને ઈંધણનો પુરવઠો બંધ થઈ ગયો અને થ્રસ્ટ સંપૂર્ણપણે ખોવાઈ ગયો. કોકપિટ વોઈસ રેકોર્ડર (CVR)ની રેકોર્ડિંગમાં એક પાઈલટે પૂછ્યું, “તેં કટઓફ કેમ કર્યું?” જેનો બીજા પાઈલટે જવાબ આપ્યો, “મેં નથી કર્યું.” આ સંવાદ સ્વીચોના આપોઆપ અથવા અજાણતા શિફ્ટ થવાની શક્યતા દર્શાવે છે અને પાઈલટોની ભૂલની શક્યતા ઘટાડે છે.

દુર્ઘટના પહેલાં રેમ એર ટર્બાઈન (RAT) સક્રિય થયું હતું, જે કટોકટીમાં પાવર પૂરો પાડે છે, પરંતુ તે વિમાનને હવામાં જાળવી રાખવા માટે પૂરતું ન હતું. ફ્લાઈટ ડેટા રેકોર્ડર (FDR) અને CVR 15-16 જૂન 2025ના રોજ મળી આવ્યા હતા અને દિલ્હીની AAIB લેબમાં તેનું વિશ્લેષણ ચાલી રહ્યું છે, જેમાં બોઈંગ, GE એરોસ્પેસ, NTSB (નેશનલ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સેફ્ટી બોર્ડ), અને UKના તપાસકર્તાઓ પણ સામેલ છે.

સંભવિત કારણો: ટેકનિકલ ખામી કે કોઈ અન્ય રહસ્ય?

તપાસકર્તાઓ હાલમાં અનેક સંભવિત કારણો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે:

* તકનીકી ખામી: સિમ્યુલેશન દર્શાવે છે કે લેન્ડિંગ ગિયર નીચે રહેવું અથવા વિંગ ફ્લેપ્સનું રિટ્રેક્ટ થવું એકલું ક્રેશનું કારણ ન હતું. મુખ્ય ધ્યાન એન્જિન અથવા ઇલેક્ટ્રિકલ સિસ્ટમની ખામી પર છે.

* પાઈલટ ભૂલ: CVR ડેટા પાઈલટ ભૂલની શક્યતા ઘટાડે છે, કારણ કે પાઈલટો ફ્યુઅલ સ્વીચના શિફ્ટથી અજાણ હોવાનું જણાય છે.

* સેબોટેજ: કેન્દ્રીય રાજ્યમંત્રી મુરલીધર મોહોલે જણાવ્યું છે કે AAIB સેબોટેજના દૃષ્ટિકોણથી પણ તપાસ કરી રહ્યું છે. ગ્રાઉન્ડ સ્ટાફના ફોન અને એરપોર્ટના CCTV ફૂટેજની તપાસ ચાલી રહી છે, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ નક્કર પુરાવા મળ્યા નથી.

* ઈંધણની ગુણવત્તા: ઈંધણ દૂષિત હોવાની શક્યતા પણ તપાસાઈ રહી છે, જોકે આ અંગે કોઈ નિષ્કર્ષ આવ્યો નથી.

* બર્ડ સ્ટ્રાઈક: રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે ફ્લાઈટ પાથમાં કોઈ નોંધપાત્ર પક્ષીઓની હિલચાલ નહોતી, જે બર્ડ સ્ટ્રાઈકની શક્યતાને નકારે છે.

સરકાર અને એર ઈન્ડિયાનો પ્રતિસાદ: પીડિતોને મદદ અને ભવિષ્યના પગલાં

ગુજરાત સરકારે પીડિત પરિવારોને સહાય પૂરી પાડવા માટે 230 ટીમો બનાવી છે, જેમાં દરેક પરિવાર માટે એક અધિકારી, પોલીસ અને ગ્રીફ કાઉન્સેલર ફાળવવામાં આવ્યા છે. અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને તાત્કાલિક મૃત્યુ પ્રમાણપત્રો પણ જારી કર્યા છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ અમદાવાદની મુલાકાત લીધી હતી અને એકમાત્ર બચેલા વિશ્વાશકુમાર રમેશ સાથે મુલાકાત કરી હતી.

એર ઈન્ડિયાના 34 ડ્રીમલાઈનર વિમાનોની વધારાની નિરીક્ષણ હાથ ધરવામાં આવી છે, જેમાંથી 8ની તપાસ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. ટાટા ગ્રૂપે પીડિત પરિવારો માટે ₹10 મિલિયનનું વળતર અને ઘાયલોના તબીબી ખર્ચની જવાબદારી લીધી છે. લાંબા ગાળાના સમર્થન માટે “AI-171 ટ્રસ્ટ”ની સ્થાપના કરવામાં આવી છે, અને અમદાવાદ, દિલ્હી, મુંબઈ, અને ગેટવિક એરપોર્ટ પર ફ્રેન્ડ્સ એન્ડ રિલેટિવ્સ એસિસ્ટન્સ સેન્ટર્સ ખોલવામાં આવ્યા છે.

પીડિતોની ઓળખ અને વીમા સહાય

16 જૂન 2025 સુધીમાં 92 મૃતકોના DNA સેમ્પલ મેચ થયા છે અને 47 મૃતદેહો પરિવારોને સોંપવામાં આવ્યા છે. આ દુર્ઘટનામાં ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી વિજય રૂપાણી પણ મૃત્યુ પામ્યા હતા, જેમની અંતિમવિધિ 16 જૂન 2025ના રોજ રાજકોટમાં રાજ્ય સન્માન સાથે કરવામાં આવી હતી. SBI લાઈફ, HDFC લાઈફ, અને ICICI લોમ્બાર્ડ જેવી વીમા કંપનીઓએ વળતરની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવી છે.

વિવાદો અને જનતાનો પ્રતિસાદ

X (અગાઉ ટ્વિટર) પર કેટલાક પોસ્ટ અને મીડિયા અહેવાલોમાં સેબોટેજની ચર્ચા થઈ હતી, પરંતુ આ દાવાઓ અંગે કોઈ નક્કર પુરાવા મળ્યા નથી. જનતાએ આ દુર્ઘટના પર ઊંડો શોક વ્યક્ત કર્યો છે અને વિમાન સલામતી પર ચર્ચા શરૂ કરી છે. એર ઈન્ડિયાના CEO કેમ્પબેલ વિલ્સન પર અમેરિકન એરલાઈન્સના CEOનું નિવેદન નકલ કરવાનો આરોપ લાગ્યો હતો, જેણે એક નાનો વિવાદ ઊભો કર્યો હતો.

આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ અને ભવિષ્યની દિશા

બોઈંગના CEO કેલી ઓર્ટબર્ગે તપાસમાં સંપૂર્ણ સહકાર આપવાની ખાતરી આપી છે અને એક ટીમને અમદાવાદ મોકલી છે. GE એરોસ્પેસ, જેણે GEnx-1B67 એન્જિનો બનાવ્યા, તેઓએ પણ તપાસમાં સહાય માટે ટીમ મોકલી છે. તુર્કીએ તે દાવો નકાર્યો છે કે તેમની કંપનીએ વિમાનનું મેન્ટેનન્સ કર્યું હતું.

આ દુર્ઘટના એર ઈન્ડિયાની 1985 પછીની પ્રથમ ઘાતક દુર્ઘટના અને બોઈંગ 787 ડ્રીમલાઈનરની 2011 પછીની પ્રથમ ઘાતક દુર્ઘટના છે. ભારતના ઉડ્ડયન નિયમનકારે એર ઈન્ડિયાના તમામ બોઈંગ 787-8/9 વિમાનોની સલામતી તપાસનો આદેશ આપ્યો છે. એર ઈન્ડિયાની દિલ્હી-વડોદરા ફ્લાઈટ AI 819ને પણ લેન્ડિંગ ગિયરની ખામીને કારણે ઈમરજન્સી લેન્ડિંગ કરવી પડી હતી.

આ દુર્ઘટનાનો અંતિમ રિપોર્ટ 12 જૂન 2026 પહેલાં આવવાની અપેક્ષા છે. તપાસ ચાલુ હોવાથી, સેબોટેજ જેવા સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પર કોઈ નક્કર પુરાવા વિના અટકળો ટાળવી જોઈએ. પીડિત પરિવારો અને જનતા પ્રત્યે સંવેદનશીલતા જાળવવી અત્યંત જરૂરી છે.