નવી દિલ્હી: National Payments Corporation of India (NPCI) દ્વારા UPI (Person-to-Merchant) વ્યવહારો માટે મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) સંબંધિત નવી માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવી છે. આ નવા નિયમો 15 ઓક્ટોબર 2026થી અમલમાં આવશે.
મુખ્ય નિષ્કર્ષ અને નિયમો
* સંપૂર્ણપણે મફત વ્યવહારો: સામાન્ય ગ્રાહકો માટે UPI નો ઉપયોગ પહેલાંની જેમ જ સંપૂર્ણપણે મફત રહેશે. આ ઉપરાંત, Person-to-Person (P2P) વ્યવહારો—જેમ કે મિત્રો કે પરિવારને પૈસા મોકલવા—પર કોઈ જ ચાર્જ લાગશે નહીં.
* સામાન્ય P2M વ્યવહારો: ₹2,000થી વધુ રકમના મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર 0.4% MDR લાગુ થશે, જે ચૂકવવાની જવાબદારી વેપારીની રહેશે. ₹75,000 કે તેથી વધુના મોટા ટ્રાન્ઝેક્શન માટે આ ચાર્જની મહત્તમ મર્યાદા ₹300 નક્કી કરવામાં આવી છે.
* નાના વેપારીઓને રાહત: દર મહિને ₹1 લાખ સુધીનું કલેક્શન ધરાવતા નાના વેપારીઓ (P2PM કેટેગરી) માટે MDR શૂન્ય રહેશે. ₹2,000 સુધીના નાના મૂલ્યના 95%થી વધુ વ્યવહારો પર પણ કોઈ MDR લાગશે નહીં.
* વિશેષ કેટેગરીઝ: ઈંધણ (પેટ્રોલ/ડીઝલ), રેલવે, વીમા અને જાહેર ઉપયોગિતા (વીજળી, પાણી) જેવા ક્ષેત્રોમાં ₹2,000થી વધુના વ્યવહાર પર ₹5નો ફ્લેટ MDR લાગશે. શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની ફી માટે પણ રાહત દર રાખવામાં આવ્યા છે.
* કેપિટલ માર્કેટ: મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, સ્ટોક બ્રોકિંગ અને સિક્યોરિટીઝના વ્યવહારો માટે 0.02% MDR (મહત્તમ ₹300 ની મર્યાદા સાથે) નક્કી કરાયો છે.
વ્યવહાર દીઠ MDR ચાર્જનું માળખું
| વ્યવહારનો પ્રકાર / ક્ષેત્ર | ટ્રાન્ઝેક્શન મર્યાદા | લાગુ પડતો MDR | મહત્તમ સીમા (Cap) |
|—|—|—|—|
| P2P (વ્યક્તિથી વ્યક્તિ) | કોઈપણ રકમ | ₹0 (ફ્રી) | – |
| નાના વેપારી (P2PM) | ₹1 લાખ/મહિના સુધી | ₹0 (ફ્રી) | – |
| સામાન્ય P2M ટ્રાન્ઝેક્શન | ₹2,000 સુધી | ₹0 (ફ્રી) | – |
| સામાન્ય P2M ટ્રાન્ઝેક્શન | ₹2,000થી વધુ | 0.40% | ₹300 |
| ઈંધણ, રેલવે, વીમો, યુટિલિટી | ₹2,000થી વધુ | ₹5 (ફ્લેટ) | ₹5 |
| કેપિટલ માર્કેટ (MF/શેરબજાર) | કોઈપણ રકમ | 0.02% | ₹300 |
સરકાર અને NPCIનો હેતુ
મળતી વિગતો અનુસાર, UPI ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની મજબૂતી, સાયબર સિક્યોરિટી, ફ્રોડ ડિટેક્શન અને ગ્રાહક સેવાઓને વધુ સુદ્રઢ બનાવવા માટે આ ફંડિંગ મોડલ જરૂરી બન્યું છે. એકત્રિત થયેલા MDRનો એક ભાગ નાના વેપારી પ્રોત્સાહન ફંડ (Dedicated Small Merchant Fund) માં પણ વપરાશે.
નવા ફ્રેમવર્ક હેઠળ કોઈપણ વેપારી આ MDR ચાર્જ ગ્રાહક પર પાસ કરી શકશે નહીં તથા કોઈપણ UPI એપ ગ્રાહક પાસેથી પ્લેટફોર્મ ફી વસૂલી શકશે નહીં.
